Akademik Tədqiqat və MəqalələrMəqalələr

Yahya Kemaloğlu Yüksek Lisans Tezi

By April 23, 2020 No Comments

Yəhya Kamaloğlu, Mərmərə Universiteti Sosial Elmlər İnstitutunda Ömər Faiq Nemanzadənin təhsili, siyasəti və dini ilə bağlı fikirləri mövzusunda magistrlik dissertasiyasını müdafiə etmişdi. Hələ də İstanbul Mədəniyət Universitetində fəlsəfə fakültəsində işləyir və Gelibolulu Mustafa Əlinin siyasi düşüncəsinə dair doktorluq dissertasiyasını davam etdirir.


Ömer Faik Numanzade 20. Yüzyılın başlarında yaptığı faaliyetlerle Kafkasya bölgesindeki matbuat hayatına damga vurmuş önemli şahsiyetlerden birisidir. Dönemin önemli gazete ve dergilerinin hem kurucuları hem de öne çıkan yazarlarından birisi olmuştur. Söz konusu dönemde birçok aydında görüleceği gibi Ömer Faik de çeşitli baskı ve sansürden dolayı çok sayıda müstear isim kullanmıştır. Bu müstear isimler, dönemin aydınlarının yazılarının tesbit edilmesinde başlıca engellerden birisidir. Bu problem aynı zamanda, bir yazının sahibine değil de başka yazarlara atfedilmesine sebep olmuştur. Bunun nedeni de aynı müstear isimlerin farklı aydınlar tarafından kullanılması idi. Bu problemden dolayı Ömer Faik’e ait olduğu söylenen bir kısım yazılar onun yakın arkadaşı olan Celil Memmedguluzade’ye atfedilmiştir.[1] Mesela Şamil Gurbanov’un hazırlamış olduğu “Ömer Faik Numanzade- Seçilmiş Eserleri”nin içindeki “Bir Neçe [kaç] Günlüğe” başlıklı yazı[2] aynı zamanda başka bir araştırmacı tarafından hazırlanan “Celil Memmedguluzade’nin Eserleri” kitabının içine de alınmıştır.[3] Buna benzer başka örnekler de vardır.

Burada, dönemin en etkili dergilerinden birisi olan Molla Nasreddin’nin, Ömer Faik’in gazeteciliği ve fikri/yazım hayatı açısından çok önemli bir dergi olduğunu belirtmeliyiz. Molla Nasreddin dergisi, Ömer Faik’in kuruluş aşamasındaki çabaları, derginin içeriğinin hazırlanması yani yazı ve karikatürlerin hazırlanmasındaki çabaları nedeniyle, onun matbuat hayatı açısından zirve bir eseridir denebilir. Derginin başarıya ulaşması, geniş halk kitlelerince okunması için adeta kendi hayatını ortaya koymuş ve bu uğurda ağır bedeller ödemiştir. Ancak üzülerek belirtmeliyiz ki Ömer Faik’in bu çabaları daha sonraki araştırmacılar tarafından yeteri kadar ele alınmamış, adeta göz ardı edilmiştir. Derginin kuruluşundaki çabalarına yeteri kadar önem atfedilmemesinin yanında, dergideki yazılarının tespiti konusunda da yeterli araştırma da yapılmamıştır. Mesela yukarıda da ifade edildiği gibi Ömer Faik’e ait olduğu söylenen bir kısım yazıları onun yakın arkadaşı olan Celil Memmedguluzade’ye atfedilmiştir. Bu araştırmadaki amacımız Ömer Faik’in Molla Nasreddin dergisi özelinde genel olarak matbuat hayatındaki emek ve çabalarının hak ettiği şekilde ortaya konulmasına az da olsa katkı sunmaktır. 

Yahya Kemaloğlu


[1] Aziz Mirahmedov, a.g.e., s.186, Fazil Vahidov, a.g.e., s.82-90.

[2] Ömer Faik Numanzade – Seçilmiş Eserler, Haz. Şamil Gurbanov, Şark-Garb Yay., Bakü, 2006, s.275.

[3] Celil Memmedguluzade – Eserleri, C.II,  Haz. İsa Habibbeyli, Önder Neşriyat, Bakü, 2004, s.176.